عدسی مخزن صنعتی | طراحی و ساخت عدسی بیضوی، توریسفریکال و نیم‌کروی

عدسی مخزن (Tank Head) قطعه‌ی خم‌کاری‌شده‌ای است که دو انتهای مخزن استوانه‌ای را می‌بندد و با انحنای خود فشار داخلی را یکنواخت پخش می‌کند. ماشین‌سازان زنجان عدسی مخزن را با قطر، ضخامت، جنس و استاندارد ساخت پروژه‌ی شما، از فولاد کربنی تا استنلس استیل 316L، می‌سازد و به سراسر ایران ارسال می‌کند.

در این صفحه

ابعاد و ضخامت سفارشی

قطر، ضخامت و لبه‌ی مستقیم بر اساس نقشه یا مشخصات مخزن.

چهار نوع اصلی

بیضوی ۲ به ۱، توریسفریکال (کلوپر)، نیم‌کروی و مخروطی.

کنترل کیفیت

بازرسی ابعادی و آزمون‌های غیرمخرب مطابق الزامات پروژه.

مشاوره و ارسال سراسری

انتخاب نوع و جنس عدسی و ارسال به سراسر ایران.

عدسی مخزن چیست؟

عدسی مخزن (Tank Head یا Vessel Head) قطعه‌ای فلزی با انحنای مهندسی‌شده است که انتهای مخازن استوانه‌ای، مخازن تحت فشار، راکتورها و مبدل‌ها را می‌بندد. برخلاف صفحه‌ی تخت که فشار را در مرکز متمرکز می‌کند، عدسی تنش را در کل سطح پخش می‌کند.

عدسی مخزن ساخت ماشین سازان زنجان
بخشنقش
تاج (Crown)بخش مرکزی و محدب که بیشترین سهم را در تحمل فشار دارد.
ناحیه‌ی انتقال (Knuckle)اتصال تاج به لبه با شعاع کوچک؛ تمرکز تنش را کم می‌کند.
لبه‌ی مستقیم (Straight Flange)محل جوش به پوسته؛ باید دقیق ماشین‌کاری و پخ‌زنی شود.

عدسی غیراستاندارد یا ساخته‌شده بدون محاسبه می‌تواند به تغییر شکل، ترک در ناحیه‌ی جوش و کاهش عمر مخزن منجر شود. عدسی مخزن در کنار سازه‌ی تیکنر، مخازن دوغاب و کاندیشنر در خطوط فرآوری هم کاربرد دارد.

انواع عدسی مخزن

نوعتحمل فشارهزینه‌ی ساختکاربرد رایج
بیضوی ۲ به ۱ (Elliptical)بالامتوسطمخازن تحت فشار، راکتور، مخازن ذخیره‌ی شیمیایی
توریسفریکال (Torispherical / کلوپر)کم تا متوسطکمتر؛ ساخت ساده‌ترمخازن ذخیره و فرآیندی کم‌فشار، صنایع غذایی و شیمیایی
نیم‌کروی (Hemispherical)بیشترینبیشترینفشار بسیار بالا، اتوکلاو، راکتورهای حساس
مخروطی (Conical)بسته به زاویهمتوسطتخلیه‌ی کامل مواد: هاپر، سیلو، تیکنر، مخازن دوغاب و پودر

عدسی بیضوی ۲ به ۱ به‌دلیل تعادل استحکام، وزن و هزینه، انتخاب اول بیشتر مخازن تحت فشار است و معمولاً ضخامت کمتری از توریسفریکال لازم دارد. توریسفریکال (کلوپر) از یک تاج کروی و شعاع انتقال کوچک ساخته می‌شود و برای فشار کم تا متوسط اقتصادی‌ترین گزینه است. نیم‌کروی تنش را تقریباً کاملاً یکنواخت پخش می‌کند ولی ساخت پیچیده‌تر و ورق بیشتری دارد.

ضخامت عدسی مخزن چطور محاسبه می‌شود؟

ضخامت حداقل عدسی در استاندارد ASME Section VIII (بخش ۱) از فشار طراحی، قطر، تنش مجاز ماده و راندمان جوش به دست می‌آید. دو رابطه‌ی رایج:

نوع عدسیرابطه‌ی ضخامت (ASME VIII-1)
بیضوی ۲ به ۱t = P·D ÷ (2·S·E − 0.2·P)
توریسفریکال (L = D، r = 6% D)t = 0.885·P·L ÷ (S·E − 0.1·P)
نیم‌کرویt = P·R ÷ (2·S·E − 0.2·P)

P فشار طراحی، D قطر داخلی، R شعاع داخلی، L شعاع تاج، S تنش مجاز ماده در دمای طراحی و E راندمان اتصال است. به این ضخامت، خوردگی مجاز و نازک‌شدگی ناشی از فرم‌دهی هم اضافه می‌شود. محاسبه‌ی نهایی برای هر پروژه را تیم فنی ما انجام می‌دهد.

استانداردهای طراحی و ساخت عدسی مخزن

استانداردحوزه
ASME Section VIIIطراحی، ضخامت، ساخت، جوشکاری، بازرسی و آزمون مخازن تحت فشار
DIN 28011ابعاد و هندسه‌ی عدسی توریسفریکال (کلوپر)
DIN 28013ابعاد و هندسه‌ی عدسی بیضوی (Korbbogen)
EN 13445طراحی، ساخت و بازرسی مخازن تحت فشار در اروپا
ASTM A516، A240، A537، A387مشخصات ورق: فولاد کربنی، استنلس استیل و آلیاژی

استاندارد ساخت را معمولاً کارفرما یا طراح مخزن تعیین می‌کند و عدسی باید مطابق همان ساخته شود. در پروژه‌هایی که لازم است، گواهی ورق (MTC) و گزارش آزمون‌های غیرمخرب هم ارائه می‌شود.

برای عدسی مخزن پروژه‌ی خود استعلام بگیرید

نوع عدسی، قطر، ضخامت، جنس، فشار و دمای طراحی و تعداد را بفرستید تا قیمت و زمان ساخت اعلام شود.

جنس عدسی مخزن

جنسمقاومت به خوردگیتحمل دماهزینهکاربرد
فولاد کربنی (مثل A516 Gr.70)متوسطبالااقتصادیمخازن عمومی، معدن، سیمان، فولاد
استنلس استیل 304زیادبالامتوسطصنایع غذایی و بهداشتی
استنلس استیل 316Lبسیار زیادبالانسبتاً بالاشیمیایی، دارویی، دریایی، محیط کلریدی
فولاد آلیاژی Cr-Moمتوسطبسیار بالابالابویلر، پالایشگاه، نیروگاه
داپلکس و آلیاژهای ویژهبسیار زیادبالازیادسیال بسیار خورنده

گرید 316L به‌دلیل مولیبدن در برابر کلرید و مواد شیمیایی از 304 مقاوم‌تر است. برای دوغاب‌های معدنی ساینده، ورق مقاوم به سایش یا پوشش ضدسایش عمر مخزن را بیشتر می‌کند.

فرآیند ساخت عدسی مخزن

  1. انتخاب و تأمین ورقجنس و ضخامت بر اساس فشار، دما، سیال و استاندارد پروژه.
  2. برش ورقبرش CNC، پلاسما یا هواگاز با دقت ابعادی بالا.
  3. پرس و فرم‌دهیایجاد انحنای اولیه با پرس، متناسب با قطر، ضخامت و نوع عدسی.
  4. اسپینینگ (Spinning)شکل‌دهی نهایی با غلتک روی قطعه‌ی دوّار؛ دقت ابعادی و سطح یکنواخت‌تر.
  5. عملیات حرارتیدر صورت نیاز، برای کاهش تنش پسماند در ضخامت‌های بالا یا کار در دمای زیاد.
  6. ماشین‌کاری لبهاصلاح ابعاد، پخ‌زنی برای جوش و کنترل گردی.
  7. کنترل کیفیتبازرسی ابعادی و بسته به پروژه UT، PT، MT یا RT.
  8. بسته‌بندی و ارسالحمل ایمن به محل پروژه در سراسر ایران.

کاربردهای عدسی مخزن

معدن و فرآوری

مخازن دوغاب، لیچینگ، تیکنر و مخازن ذخیره‌ی مواد معدنی.

نفت، گاز و پتروشیمی

مخازن تحت فشار، راکتور، سپراتور و مبدل حرارتی.

غذایی و دارویی

مخازن استیل پولیش‌شده با شست‌وشوی آسان.

نیروگاه و بویلر

مخازن بخار و سیالات داغ با فولاد آلیاژی.

صنایع شیمیایی

تماس با اسید و باز؛ استنلس یا داپلکس.

سیلو و هاپر

عدسی مخروطی برای تخلیه‌ی کامل پودر و دانه.

راهنمای انتخاب عدسی مخزن

  • فشار کاری: فشار بالا → نیم‌کروی یا بیضوی؛ فشار کم تا متوسط → توریسفریکال.
  • نوع سیال: خورنده → استنلس یا آلیاژی؛ غذایی → 304 یا 316L؛ دوغاب معدنی → ورق مقاوم به سایش.
  • دمای فرآیند: دمای بالا → فولاد آلیاژی؛ دمای خیلی پایین → ماده‌ی مقاوم به شکنندگی.
  • تخلیه‌ی مواد: پودر و دوغاب ته‌نشین‌شونده → مخروطی.
  • قطر و ضخامت: روی روش ساخت، عملیات حرارتی و هزینه اثر دارد.
  • استاندارد پروژه: ASME، DIN، EN یا API، طبق الزام کارفرما.

اشتباهات رایج: انتخاب نوع عدسی فقط بر اساس قیمت، فولاد کربنی در محیط خورنده، ضخامت بدون محاسبه، و حذف آزمون‌های کنترل کیفیت برای کاهش هزینه.

قیمت عدسی مخزن به چه عواملی بستگی دارد؟

عاملاثر بر قیمت
قطر و ضخامتوزن ورق و توان پرس و اسپینینگ لازم.
نوع عدسینیم‌کروی گران‌ترین و توریسفریکال اقتصادی‌ترین است.
جنس ورقفولاد کربنی، استنلس 304 و 316L، آلیاژی یا داپلکس.
عملیات حرارتی و آزمون‌هاPWHT و آزمون‌های UT، RT، MT و PT طبق الزام پروژه.
پولیش و آماده‌سازی لبهپولیش داخلی برای صنایع غذایی و پخ‌زنی خاص.
تعداد سفارشسفارش تکی یا تیراژی.

قیمت هر عدسی پس از مشخص شدن نوع، قطر، ضخامت، جنس و استاندارد اعلام می‌شود.

نگهداری و افزایش عمر عدسی مخزن

  • بازرسی دوره‌ای سطح داخلی و خارجی برای خوردگی، تغییر شکل و ترک
  • کنترل ناحیه‌ی جوش لبه با پوسته در بازرسی‌ها
  • استفاده از پوشش محافظ در محیط خورنده
  • کار در محدوده‌ی فشار و دمای طراحی
  • ثبت نتایج بازرسی در برنامه‌ی نگهداری پیشگیرانه

سوالات متداول درباره عدسی مخزن

عدسی مخزن چیست و چه کاربردی دارد؟

قطعه‌ی خم‌کاری‌شده‌ای است که انتهای مخازن استوانه‌ای و تحت فشار را می‌بندد و با توزیع یکنواخت تنش، ایمنی و عمر مخزن را بالا می‌برد.

انواع عدسی مخزن کدام‌اند؟

بیضوی ۲ به ۱، توریسفریکال (کلوپر)، نیم‌کروی و مخروطی؛ هرکدام برای فشار و کاربرد متفاوت.

عدسی توریسفریکال چیست؟

عدسی‌ای با تاج کروی و شعاع انتقال کوچک در لبه است که ساخت ساده‌تر و ارزان‌تری دارد و برای مخازن کم‌فشار تا متوسط‌فشار مناسب است. استاندارد ابعادی آن DIN 28011 است.

تفاوت عدسی بیضوی و توریسفریکال چیست؟

عدسی بیضوی فشار بیشتری را با ضخامت کمتر تحمل می‌کند و برای مخازن تحت فشار رایج‌تر است. توریسفریکال اقتصادی‌تر است و برای فشار پایین‌تر به کار می‌رود.

ضخامت عدسی مخزن چطور تعیین می‌شود؟

با روابط استاندارد ASME VIII از فشار طراحی، قطر، تنش مجاز ماده و راندمان جوش، به‌علاوه‌ی خوردگی مجاز و نازک‌شدگی ناشی از فرم‌دهی.

عدسی مخزن استیل را هم می‌سازید؟

بله؛ از استنلس استیل 304 و 316L و در صورت نیاز آلیاژهای مقاوم به خوردگی ساخته می‌شود.

عدسی مخزن با چه استانداردهایی ساخته می‌شود؟

بر اساس الزام پروژه: ASME Section VIII، DIN 28011 و 28013، EN 13445 و ورق مطابق ASTM.

برای استعلام قیمت عدسی چه اطلاعاتی لازم است؟

نوع عدسی، قطر داخلی یا خارجی، ضخامت، جنس ورق، فشار و دمای طراحی، طول لبه‌ی مستقیم، استاندارد و تعداد.

استعلام قیمت عدسی مخزن

نقشه یا مشخصات عدسی را بفرستید؛ قیمت، زمان ساخت و شرایط ارسال اعلام می‌شود.